Waarom hakt de gemeente gezonde eiken om? - Blog

Blogs

  De gemeente heeft eiken in de Ingrid Bergmanstraat  omgehakt omdat ze te weinig ruimte voor de wortels zouden hebben. Op de plek waar de eik stond uit de foto was dat volgens de gemeente slechts 25 cm diep. het wortelstel  van de eik was echter veel groter: goed ontwikkeld en zeker 1,5 m diep. Kortom de aanname van de gemeente dat de boom te weinig wortelruimte had was fout. De...

Waarom hakt de gemeente gezonde eiken om? De eiken in de Ingrid Bergmanstraat in Almere  waren overduidelijk gezond en ze hadden nog tientallen, wellicht honderden jaren op die plek kunnen blijven staan. Waarom heeft de gemeente Almere ze dan toch omgehakt? Zelfs als ze volgens de eigen rekenregels voldoende ruimte hadden, of eenvoudig hadden kunnen krijgen? Hebben ambtenaren en...

Over de hele wereld weet men het verschil tussen "Bus" en "Metro". De hele wereld? Nee, er is een dorpje ver onder de zeespiegel waar men koppig volhoudt dat een metro over een busbaan kan rijden, zonder rails, zonder  electriciteit. Een dorpje dat zich "stad" noemt. Een dorpje dat zich metropool waant. Het dorpje dat Almere heet. Om de rest van de...

boompje recht, boompje krom, ja daar malen wij niet om boompje hak, boompje hak, dat doen wij op ons gemak boompje hier, boompje daar, ja daar zijn wij snel mee klaar boompje groot, boompje dood, gooi hem lekker in de sloot boompje groen, boompje kaal, om gaan ze toch allemaal boompje hak, boompje, krak, daar gaat onze nagellak klachten hier, klachten daar, die gaan in de...

Op 17 oktober heb ik wethouder Froukje de Jong uitgenodigd voor een luitconcert bij mij thuis. Op het programma onder andere het Wilhelmus, maar dan in de zetting voor luit van   Emmanuel Adriaenssen. Op de achtergrond - toen nog wel - eiken. We wachten nog steeds op antwoord.

Blog

Waarom hakt de gemeente gezonde eiken om?


Waarom hakt de gemeente gezonde eiken om?

De eiken in de Ingrid Bergmanstraat in Almere  waren overduidelijk gezond en ze hadden nog tientallen, wellicht honderden jaren op die plek kunnen blijven staan. Waarom heeft de gemeente Almere ze dan toch omgehakt? Zelfs als ze volgens de eigen rekenregels voldoende ruimte hadden, of eenvoudig hadden kunnen krijgen? Hebben ambtenaren en wethouders echt een gloeiende hekel aan bomen? Hakken ze om de minste reden? Nee, ze doen zelfs moeite om het goed te doen, hebben zelfs een bomenkader bedacht en besteden aandacht aan inspraak. 

Waarom gaat het dan toch verkeerd en worden  beeldbepalende bomen omgehakt die niemand in de weg staan? Veel valt te verklaren uit het proces. Hoe gaat de gemeente te werk? De tijd dat gemeenteambtenaren zelf de hakbijl ter hand namen is al lang vervlogen. Er zijn externe bedrijven die al het eigenlijke werk doen. Er is een extern bedrijf dat de bomen beoordeelt, er is een extern bedrijf dat ze afzaagt - de hakbijl wordt al lang niet meer gebruikt - er is een ander bedrijf dat de wortels verwijdert, nog een voor het planten van nieuwe begroeiing, en wellicht zijn er nog een paar die ik over het hoofd zie.

De ambtenaren beperken zich tot de regisseursrol. Het enige dat ze nog zelf doen is het contact met de burgers, al lijkt dat ook steeds moeilijker zonder externe ondersteuning te kunnen.

Het is in een stad als Almere ook niet één ambtenaar, maar een hele rits aan ambtenaren, en wellicht ook nog enkele wethouders die zich ermee bemoeien. Zo heb je opzichters, regisseurs, coordinators, communicatoren, afdelingshoofden, sectiehoofden, directeuren.

Om je als ambtenaar te kunnen handhaven moet je vooral zorgen geen verwijtbare fouten te maken. Dus liever een boom teveel omgehakt, als het maar volgens de regels is, dan een boom tegen de regels in, iets te lang te laten staan om nog eens te bezien of verwijderen wel echt nodig is. 

Is een besluit eenmaal genomen dan is het ook niet meer te stoppen. Er zijn al bedrijven ingehuurd, er zijn al bestellingen geplaatst. Er is geen weg terug. Er is geen flexibiliteit. In zo'n complex ambtelijk systeem wordt ook geprobeerd fouten af te wentelen. Externe bedrijven zijn, uiteraard, een ideale kandidaat.

Stelling 1. Vaste  procedures en modellen zijn op zich nuttig, maar hebben het gevaar in zich dat ze leiden tot een tunnelvisie.

Is dat alles erg? Nee, op zich is structuur nuttig. Bewustzijn over de structuur en de mechanismen die tot fouten kunnen leiden is echter voortdurend nodig. Zeker bij het omhakken van bomen, zoals de eiken in Filmwijk. Een eik van 25 is niet te vervangen. Eenmaal omgehakt is hij verdwenen, voor altijd. Zelfs als je een nieuwe eik plant, heeft deze weer 25 jaar nodig om even groot te worden, maar de oude eik zou dan al 50 jaar zijn.
Eiken van 25 jaar oud zijn een ontwikkeld ecosysteem op zich, en vormen onderdeel van grotere ecosystemen. Dat wordt met het omhakken allemaal vernietigd.

Stelling 2. Bomen worden gezien als straatmeubilair, niet als ecosysteem, of als onderdeel van ecosystemen.  Er wordt geen analyse van de ecologische waarde gedaan, noch hoe deze kan worden behouden of vervangen.

Doordat er met zoveel partijen en bedrijven wordt samengewerkt, is een zekere mate van standaardisatie nodig. Zo wordt er gewerkt met standaard boomcategorieën, standaard beoordelingen, standaarden voor teelaarde om grondvakken te vullen, etc. Op zich is dat nuttig. Er wordt echter niet of nauwelijks gekeken naar de verschillen tussen boomsoorten. Een eik is groot, evenals een beuk, of een linde. Ze groeien echter op een andere manier, hebben andere wortelstelsels, moeten anders worden gesnoeid, hebben andere ecosystemen. En zelfs binnen een boomfamilie als eiken bestaan verschillen. Binnen een soort als zomereik bestaan in Nederland zelfs regionale verschillen.


Bij het verwijderen van bomen wordt hier niet naar gekeken. Is het een boom van de eerste categorie? Dan heeft hij 40 m3 grond nodig, onafhankelijk van de soort of standplaats. Is dat er niet? Dan wordt er gehakt, onverbiddelijk. Ook al zijn sommige soorten, zoals eiken, zeer goed in staat om met voedselarme grond om te gaan. De meeste soorten bomen die van nature in Nederland voorkomen blijven gewoon leven als ze hun wortelstelsel niet verder kunnen uitbreiden. Ze groeien alleen nauwelijks meer.

Onderzoek dat door een extern bureau wordt uitgevoerd, is vaak zeer beperkt. Er wordt uiteraard rekening gehouden met de algemene boomkaders, gebruiken en gewoonten. Er wordt echter geen rekening gehouden met de ecologische waarde. Er wordt geen rekening gehouden met de stedenbouwkundige waarden, en er wordt geen rekening gehouden met andere mogelijkheden om bomen meer ruimte te geven. Door een aantal boomsoorten op één hoop te gooien, kan het voorkomen dat kerngezonde eiken door een bureau worden aangemerkt als "matig" gezonde bomen met beperkte groeimogelijkheden. Inderdaad zal een eik in een stadsstraat wellicht niet uitgroeien tot een 40 meter hoge woudreus. Dat hoeft ook niet. Een eik van 20 meter heeft ook zijn charme.

Dit is de externe bureaus die het onderzoek doen niet te verwijten: het wordt ze gewoon niet gevraagd. Het leidt er wel toe dat burgers niet begrijpen waarom gezonde bomen weg moeten. Wellicht gelden er gemiddelde redenen voor gemiddelde bomen, maar de situatie ligt vaak anders voor specifieke bomen.

Bomen in een stad hebben ook een functie als beeldbepalend element en onderdeel van de beleving van de stad. Bekend zijn de pleinen met hoge bomen, met terrassen in de schaduw, lanen omzoomd door eeuwenoude linden. Prachtig. Maar niets van dat alles in Almere. In het centrum houdt het omhakken van bomen gelijke tred met het aanplanten van nieuwe bomen. Grote relatief oude bomen in het centrum van Almere bestaan niet, op een rijtje abelen  aan de rand langs de stadsgracht na. Paardenkastanjes die de Cinemadreef omzoomden zijn een jaar of tien geleden, op foute gronden, omgehakt. 

Oudere steden hebben vaak ook beschermde stadsgezichten. Ensembles van huizen en gebouwen, met een rol voor - oude - bomen. Almere heeft geen beschermd stadsgezicht. Het heeft wel enkele wijken die dat wellicht zouden kunnen worden. Het NWR BouwRAI gedeelte van de Filmwijk is er een van. De Regenboogbuurt en de Eilandenbuurt wellicht ook. De NWR BouwRAI bestaat nu 25 jaar. Bij de ontwikkeling is indertijd niet alleen naar de bijzondere huizen gekeken, maar is ook een groenplan, met grote bomen langs de belangrijkste assen en de hoofdlaan, en beukenhagen door heel de wijk, opgesteld. Na 25 jaar was deze groenstructuur nog geheel intact. Wás, want door het verwijderen van eiken in de Ingrid Bergmanstraat is deze groenstructuur nu aangetast. Er is bij de beslissing om bomen te verwijderen geen rekening gehouden met deze groenstructuur en het belang voor het, nu nog onbeschermde, stadsgezicht NWR BouwRAI 1992. Bij het plannen van vervangend groen is ook niet gekeken of de nieuwe beplanting dezelfde functie zou kunnen vervullen in de wijk als de oorspronkelijke eiken.  

Soms is het ook mogelijk om met andere maatregelen bomen meer ruimte te geven. Zo zijn er aan de Ingrid Bergmanstraat niet door bewoners gebruikte parkeerplaatsen.  Deze hadden eenvoudig bij het groen voor de bomen kunnen worden betrokken. Hier is niet naar gekeken, omdat de infrastructuur als vast wordt aangenomen.

In gebieden met oude bomen die te groot worden voor hun standplaats worden ook methodes als knotten (bij bomen die laag moeten blijven) of kandelaberen (ook voor hoge bomen) toegepast. Hier wordt in Almere niet naar gekeken, waarschijnlijk door het ontbreken van een traditie om om te gaan met oude, grote bomen. (Er zijn wel wat knotwilgen, maar dat is niet functioneel, maar alleen voor de sier.)

Stelling 3. Andere mogelijkheden dan bomen laten staan of bomen omhakken worden niet onderzocht. De context waarin bomen functioneren wordt niet bekeken. 
     

Dus waarom hakt de gemeente gezonde eiken om? Omdat ze niet anders kunnen, het systeem zit zo in elkaar dat niet wordt gekeken hoe een eik er aan toe is, maar de eik wordt gezien  als onderdeel van een algemene groep, waarvoor in het algemeen, volgens de algemeen afgesproken procedures, omhakken wenselijk is. Pech voor de eik.